Etnografia - to nauka o życiu, obyczajach, kulturze materialnej i duchowej różnych ludów. Aby przedstawić chociażby szczątkowy zarys etnograficzny ziemi cieszanowskiej musimy pamiętać, że zagadnienie to związane jest nie tylko z naszą gminą, ale dotyczy również okolicznych terenów które dla nas wszystkich tworzą rodzaj "małej ojczyzny" - czyli miejsc które nam samym, naszym rodzinom i znajomym są szczególnie bliskie.

Etnografia ziemi cieszanowskiej to niezwykle złożone a zarazem bardzo interesujące zagadnienie, które swoimi ramami obejmuje wiele aspektów życia społecznego mieszkańców tej ziemi. A zamieszkiwali te ziemie nie tylko Polacy. Kiedyś było to miejsce gdzie mieszkali Polacy,Ukraińcy, Żydzi, Rusini oraz Czesi. Wszystko to sprawia, że pielęgnowane zwyczaje i zachowane tradycje są czymś wyjątkowym i niepowtarzalnym.

Podstawowym źródłem utrzymania naszych przodków była uprawna ziemia i hodowla bydła. uzupełniana zbieractwem, łowiectwem i rybołówstwem. Uprawiano żyto, pszenicę, jęczmień, owies, rośliny strączkowe i warzywa. Z czasem upowszechnił się ziemniaki oraz buraki. Ziemię uprawiano drewnianym pługiem, dopiero po II wojnie światowej wkroczyła mechanizacja. Powszechnie do I wojny do orki zaprzęgano parę wołów. U mniej zamożnych gospodarzy do zaprzęgu używano krów. Konie wykorzystywano przeważnie do prac w lesie, do transportu, czasem do bronowania pól. Hodowano bydło, świnie i drób. Do końca XIX w. hodowano niewiele koni i owiec, ale wielu gospodarzy zajmowało się pszczelarstwem.

Bogate i różnorodne formy przybierało życie społeczne i duchowe nie tylko na tradycyjnej wsi cieszanowskiej ale i w samym miasteczku. W dorocznym kalendarzu obrzędowym obok tradycyjnych obrzędów (wesel, pogrzebów i chrztów) wyróżniał się okres świąt Bożego Narodzenia. Ważną rolę religijną, zwyczajowo-obrzędową i magiczną spełniał dzień wigilijny. Większość praktyk stosowanych w wieczór wieczerzy wigilijnej, należało do bogatej tradycji nie tylko tego terenu. Na stół kładziono siano, czosnek (moc odpędzania zła), sypano owies, a całość przykrywano białym obrusem z lnu. Pod stół kładziono maślniczkę, siekierę czy inne "żelazo", często formowano gniazda dla kwok wysiadujących pisklęta. W kącie izby gospodarz stawiał "dziada" - snopek żyta lub owsa a czasem pszenicy, pochodzący z ostatnich kłosów zżętych w czasie żniw, który symbolizował "zaczątek przyszłych plonów". Wieczerzę rozpoczynano wraz z pojawieniem się pierwszej gwiazdki na niebie. Gospodynie przygotowywały 12 potraw i przede wszystkim zwracały uwagę, aby były reprezentowane wszystkie rośliny uprawiane w gospodarstwie.

Wiele radości w życie mieszkańców wnosiły zwyczaje kolędnicze. Chodzenie po kolędzie z życzeniami zaczynano już od zarania dnia wigilijnego a właściwe kolędowanie zaczynano tradycyjnie w dzień św. Szczepana. Powszechnie kolędnicy chodzili z szopką, Herodem, gwiazdą i banią. Sensem "Herodów" była interpretacja zdarzeń związanych z rzezią niewiniątek w Betlejem. Wielkanocne obrzędy były nie mniej bogate. Na niedzielę Palmową święcono palmy, malowano pisanki a przy grobie Chrystusa wystawiano straże. Rodzaj straży grobowej w poszczególnych miejscowościach był różny. Powszechnie straż pełnili strażacy z czasem dołączyła młodzież. Nie można zapomnieć o okresie jesiennym w którym praktykowano szczególnie ciekawe wróżby andrzejkowe. Wylewano wosk na wodę i interpretowano jego kształty. Tradycja ta przetrwała zresztą po dzień dzisiejszy. Świat wierzeń wypełniały również rozmaite historie o zjawach, zmorach i bagiennych boginkach oraz legendy. Tkwią i tkwiły one swoimi korzeniami bardzo głęboko w historii i tradycji ziemi z której się wywodzą.

Istotnym elementem pejzażu etnograficznego naszej ziemi, są występujące tu rozmaite formy budownictwa i architektury ludowej. Chałupy wiejskie wznoszono przeważnie z drewna sosnowego, stosując konstrukcję wieńcowo-zrębową z ostatkami czyli końcami belek wystającymi poza lico ścian, i kryto je czterospadowymi dachami. Tradycyjne poszycie stanowiła słoma wiązana w snopki-kiczki, którą układano tak, że była gładka lub schodkowana. Najprostszy program mieszkalny zawierał jedną izbę, sień, komorę i zlokalizowane pod jednym dachem pomieszczenia inwentarskie.

Również interesująco przedstawia się mozaika architektury cerkiewnej. Występujące na tym terenie różne typy cerkwi obrządku bizantyńsko-ukraińskiego (dawniej greckokatolickiego) swą architekturą wywodzą się z kręgu kultury bizantyjskiej i ruskich tradycji ciesielskich. Tutejsze cerkwie występują w wielu odmianach. Różnorodność ta widoczna jest w układzie brył, gdyż w zakresie planistycznym wyróżnia się dwa typy: centralny i podłużny, składający się z babińca, nawy i prezbiterium. Cerkwie trójdzielne, o rzucie wydłużonym, często posiadają wyodrębnione wieże. Do najstarszych obiektów w naszej gminie można zaliczyć cerkwie w Gorajcu (1764 r.) i Chotylubiu (1888 r.). Większość cerkwi budowano na wzgórzach, co podyktowane było względami obronnymi.